web analytics
maandag, mei 16

Column: De genade van het lezen – Isabelle Plomteux

In tijden als deze, waarin een minuscule bewoner van onze planeet er moeiteloos in slaagt om onze hele maatschappij overhoop te halen, is lezen – voor hen die zich eraan wagen – een waar geschenk, een herinnering aan het geruststellende feit dat dit heus niet de eerste ramp is die de mensheid treft.
Een bevestiging ook dat we dit wel weer te boven zullen komen en ons gezamenlijke leven, hopelijk een stuk wijzer en met meer aandacht voor de planeet die we bewonen, zullen verder zetten.
Maar ook een reminder dat elke ramp slachtoffers maakt en dat we straks genadeloos zonder hen verder zullen moeten. We tekenen hun namen op in boeken en beitelen hun geboorte- en sterfdatum in steen. Maar het zijn de verhalen die we met een glimlach en een traan over hen zullen vertellen die hen levend zullen houden en ons mee terug zullen nemen in de tijd.
Het virus mag ons op dit moment dan veel afnemen, dat kan het nooit op ons buitmaken: ons vermogen om door de tijd te reizen. Met niets anders dan zesentwintig letters. Vijf eeuwen terug of drie eons vooruit: niets is de menselijke verbeelding teveel. Het is de kracht die ons van andere levensvormen onderscheidt.
Daar vormen zowel De poorten van Anubis van Tim Powers als Dark Matter van Blake Crouch het bewijs van. Al kunnen beide boeken inhoudelijk en qua schrijfstijl niet verder van elkaar verschillen, deze gemeenschappelijke grond delen ze overtuigend met elkaar.
De poorten van Anubis, voor hen die deze fantasyklassieker niet kennen – ik moet tot mijn schande bekennen dat ik het tot voor kort ook niet gelezen had, al staat het al jaren in mijn boekenkast – is een wervelende achtbaan van zigeuners (al dan niet met houten aapje), Engelse (al dan niet fictieve) dichters, Oudegyptische tovenaars met veren schoenen en ka-dubbelgangers, aapmensen, vrouwen met aardappelkoppen, kleine, zwaardzwaaiende mannetjes in op de Theems ronddobberende eierschelpen, een gruwelijke clown op stelten en een onfortuinlijk tijdreizend hoofdpersonage. Laat deze zin je buiten adem achter?
Mooi.
Dat is namelijk precies wat dit boek met je doet. In even lange zinnen als bovenstaand exemplaar sleept het je hersens mee op een wilde, caleidoscopische rit doorheen de smalle straatjes van vroeg negentiende-eeuws Londen. Noodgedwongen ga je langzamer lezen, omdat het anders onmogelijk bij te houden is wie zich waar en in welk lichaam bevindt (ja, ook dat nog). Een duizelingwekkende ervaring, maar beslist de moeite waard. Een boek dat om een herlezing vraagt en die ook ruimschoots verdient.

© United in the Avalanche

De poorten van Anubis is geschreven in 1983, een kleine tijdreis van het huidige 2020 vandaan. Dark Matter komt uit 2016, maar staat qua opzet en schrijfstijl lichtjaren van De poorten van Anubis af.
Hier geen lange zinnen en al evenmin een kronkelend plot. Het boek is rechttoe rechtaan in zowel stijl als verhaal. Ook al handelt het over parallelle universa en jaloerse spatio-temporele dubbelgangers, uitgangspunten waar geweldige verhaallijnen van te weven vallen – wie de tv-serie Fringe heeft gezien, weet wat ik bedoel – is Dark Matter eerder een one-trick-pony. Als een pijl uit een boog raast het verhaal op zijn doel af.
Onderhoudend en vlot, dat zeker, maar als je al bekend bent met het grote idee waarrond het geheel opgebouwd is, ook een beetje teleurstellend. Het is een snel en flitsend verhaal, geschreven voor een haastige tijd. Een tijd waarin honderd of tweehonderd woorden de standaardnorm zijn geworden om iets uit te leggen. Een tijd waarop onze nazaten later misschien hoofdschuddend zullen terugkijken. Want hoe hard wij moderne mensen ook menen te moeten rennen, uiteindelijk rennen we net als onze voorouders maar naar één ding toe, of we er nu aan willen of niet: ons eigen einde. Dan is een boek dat je letterlijk dwingt om het trager aan te doen, om dieper over de zaken na te denken, naar mijn mening geen slecht idee.
Versta me niet verkeerd, met Dark Matter is niets mis, het is gewoon een lekkere, snelle hap. En die mogen er zeker zijn, alleen, nu we een winter ingaan die hoogstwaarschijnlijk net als die van 1918 in de geschiedenisboeken zal eindigen, nu we ondanks al onze moderne technologie geen van allen weten wie er in de lente, als de dagen weer lengen, nog bij ons zal zijn, is het misschien het moment om te vertragen.
Daarom, lees. Van kookboek tot geschiedkundig traktaat, van de Griekse filosofen over middeleeuwse dichtkunst tot… maakt niet uit wat, als het je maar aan het denken zet. Laat de zinnen door je hoofd buitelen, zwerven en zingen. Ga ermee slapen en sta ermee op. Laat ze je vertellen dat je er niet alleen voor staat, hoe zwaar de komende tijd ook wordt. Laat ze je herinneren dat je een mens bent, een zelfstandig ademend wezen, met een eigen brein en een eigen mening, maar met gedeelde vreugde en verdriet. Laat je omhelzen door de genade van het lezen.

Tot in de lente.
Of niet.

 

© 2020 – 2022 Fantasize, Isabelle Plomteux & United in the Avalanche