web analytics
zondag, mei 19

Fantasize Special – Maakbaar: De doos van Pandora: hoe de hoop op de ‘supermens’ ook nadelen met zich kan meebrengen.

Door Aurelia Young

© iStock

Het jaar 2024 staat in het teken van ‘de maakbare mens’. De maakbaarheid van de mens betekent “ingrijpen in de mens met therapieën, concepten en technologieën gericht op verbetering” (Joosten, 2019). Het is altijd al een interessant onderwerp geweest. Kijk maar naar de hoeveelheid sciencefictionfilms en -boeken die hierover gemaakt zijn. Een goed voorbeeld is het boek Divergent, geschreven door Veronica Roth. In deze wereld streven mensen naar perfectie: ze willen intelligent zijn, aardig, onverschrokken of eerlijk. Wetenschappers helpen een handje mee en kunnen mensen genetisch modificeren om bepaalde eigenschappen meer tot uiting te laten komen. Maar wanneer ze deze eigenschappen extreem doorvoeren, dan zouden ze wel eens een tegenovergesteld resultaat kunnen krijgen. Iemand die onverschrokken is, kan onaardig zijn en iemand die alleen aan anderen denkt, kan zichzelf vergeten. De hoofdpersoon in dit boek is degene op wie de hele wereld wacht: een mens met een normaal genetisch patroon waarin alle eigenschappen terug te vinden zijn, waar alles weer teruggeëvolueerd is tot het originele menselijke genoom.

Bottleneck
Dit is een van de knelpunten van dit onderwerp: als je eenmaal de beslissing hebt genomen om bepaalde genen aan te passen dan kun je (vaak) niet meer terug. Op het moment dat je een gen aanzet, uitzet of modificeert tot iets compleet nieuws, dan verander je een letter van het alfabet in jouw genetische code. Momenteel zijn er niet veel technieken die deze modificatie heel precies kunnen aanbrengen, wat het allergrootste knelpunt vormt. De beste techniek die nu beschikbaar is, genaamd Crispr Cas9, wordt veel gebruikt om genetische modificaties uit te voeren in projecten die veilig zijn. Die techniek wordt dus niet toegepast op mensen omdat dit ethisch niet kan, mag en ook niet verantwoord zou zijn. Om uiteindelijk exact één letter uit ons DNA te kunnen modificeren, wordt Crispr Cas9 continu geoptimaliseerd (Guo, 2023).
Maar tot die tijd hebben we nog steeds te maken met het zogenaamde “off-target effect”. Het zijn de stukjes DNA die tijdens een DNA-modificatie juist niet veranderd mogen worden, legt Guo hierover uit. Dit heeft te maken met de precisie van de techniek. Hoe hoog de kans is op het krijgen van modificaties die je juist niet wilt maken, is te berekenen. Die kans wordt groter als je op een bepaalde plek een knip in het DNA maakt (Guo, 2023).

De grootste bottleneck van DNA-modificatie is dus dat als je eenmaal iets verandert en het blijkt ook nog eens een verkeerde modificatie te zijn, je het vaak niet meer kunt repareren. Doe je dit wel, dan is er weer een kans dat je een off-target effect veroorzaakt, waardoor het experiment misschien mislukt (Guo, 2023). Daarom is het ook zo moeilijk om een ‘supermens’ te maken. We hebben nog niet de juiste technieken of de juiste inzichten hiervoor.
Een andere kwestie is natuurlijk hoe de wereld tegen genetische modificatie aankijkt. Velen zullen meteen denken aan “designerbaby’s” (Koevoets, 2016): kinderen die door hun eigen ouders zijn ontworpen om slim of sterk te zijn. Het is een van de redenen waarom er nog altijd veel mensen tegen genetische modificatie zijn omdat ze vinden dat je niet met de natuur moet rommelen. Gelukkig zijn er medische en ethische commissies in Nederland, Europa en in de rest van de wereld die dit ook niet zomaar zullen laten gebeuren.

De doos van Pandora
Genetische modificatie is net als de doos van Pandora: is de doos eenmaal open en zijn de rampen eenmaal ontsnapt, dan kun je niet meer terug. Daarom is het belangrijk om met elkaar te blijven praten, informatie en meningen te delen over genetische modificatie bij mensen. Het is al in vele landen goedgekeurd om genetisch gemodificeerde planten te verbouwen, verkopen en te consumeren (waaronder Nederland) (Nederlandse regering, 2020). Maar wat keur je nu wel of niet goed?
Het leven is op dit moment (nog) geen Sims-spelletje waarbij je kunt kiezen of je kind blauwe ogen krijgt of slim en sterk wordt. De eerste stap naar genetische modificatie bij mensen zal waarschijnlijk eerst beginnen met iets waar de mensheid baat bij heeft zoals het voorkomen van genetisch overdraagbare ziekten. Een voorbeeld: een vrouw heeft borstkanker en ze weet dat haar moeder en grootmoeder het ook hebben gehad. Het is erfelijk bepaald dat zij en haar kinderen een grotere kans hebben op het krijgen van borstkanker. In zo’n geval zou de wereld misschien minder afwijzend tegenover genetische modificatie staan.

Uit elkaar spattend DNA? © Sangharsh Lohakare via Unsplash

Voordelen van het openen van de doos van Pandora
Genetische modificatie heeft ook zo zijn voordelen: minder patiënten verminderen de druk op de zorg waardoor de zorg betaalbaar blijft. Je hebt meer zekerheid dat je kind geen erfelijke borstkanker krijgt, alhoewel er nog altijd een kleine kans is dat dit gebeurt. Je kunt met genetische modificatie alleen de kans op het krijgen van ziekten verkleinen. Een mutatie oplopen als je ouder wordt, blijft mogelijk en die mutatie kan alsnog kanker (of een andere ziekte) veroorzaken.

Een ander voordeel is dat je in de toekomst een mens zodanig zou kunnen ontwerpen dat hij geen zuurstof meer nodig heeft om te leven. We zouden dan op Mars kunnen wonen en misschien ook wel beter bestand zijn tegen ultraviolette of andere soorten straling! Een prachtig voorbeeld is natuurlijk Kahn Noonien Singh uit Star Trek: de genetisch perfecte soldaat die oorlogen moet winnen. Hij is in staat om zonder zuurstof te leven en hij is zodanig geperfectioneerd dat hij ook supersterk is. Mochten we in de toekomst genetisch gemodificeerd worden, dan zullen we uiteindelijk ook in extreme omstandigheden kunnen leven. Denk bijvoorbeeld aan leven onder extreme druk, zoals onder water of op een planeet waar de zwaartekracht vele malen groter is dan op aarde.

Nadelen
Wie A zegt, zal sneller B zeggen. Oftewel: tegen de tijd dat deze modificatietechnieken zijn geperfectioneerd, gevalideerd en uiteindelijk goedgekeurd, dan zullen we ons afvragen wat de volgende stap wordt. Gaan we de technieken commercialiseren? Gaan we niet toch de designerbaby maken? Gaan we een superleger bouwen?
Waarschijnlijk wordt de kloof tussen arm en rijk groter: arme(re) landen kunnen deze technieken niet betalen en blijven hierdoor achter in deze gigantische stap in de biologie en wetenschap. Misschien ontstaan er verschillende populaties en nieuwe rassen. Wat gebeurt er als je een supermens gaat kruisen met een niet-gemodificeerd individu? Krijg je dan een kind met ‘goede’ eigenschappen of een mix waarbij het kind allerlei andere ziekten kan oplopen? De hele wereld gaat er anders uitzien; de rijken die designerbaby’s kunnen betalen en de armen die dat niet kunnen. Misschien komt er veel meer discriminatie?
Het grootste nadeel is natuurlijk de onomkeerbaarheid van de techniek. Maar de mythe van Pandora beschrijft dat, nadat zij de doos weer gesloten had, er nog iets was achtergebleven…

Onder controle? © Noel Nicols via Unsplash

Goed of slecht einde?
Openen we de doos van Pandora en daarmee de weg naar genetische modificatie bij mensen, dan zullen we het onder controle moeten houden of we verpesten het. Natuurlijk zit er een grijs gebied tussen deze twee extremen, maar uiteindelijk moeten we genetische modificatie als mensheid wel onder controle houden.
Waarschijnlijk zal de eerste stap naar een supermens een veilige stap zijn, bijvoorbeeld de genezing van een genetisch overdraagbare aandoening.
Toch schijnt achter de wolken de zon: de mythe eindigt namelijk positief. Pandora opent de doos nogmaals, waardoor de achtergebleven ‘ramp’ kon ontsnappen: hoop.

Het maken van een supermens zal niet alleen problemen veroorzaken, het zal ook veel problemen kunnen oplossen. Wat zal er gebeuren als we de doos van Pandora openen? Of blijft het deksel dicht en zal de hoop op genetische modificatie of zelfs de ontwikkeling van een supermens altijd opgesloten blijven?

 

Bronnen:
* Guo, C. (2023). Off-target effects in CRISPR/Cas9 gene editing. Frontiers in Bioengineering and Biotechnology. doi:doi: 10.3389/fbioe.2023.1143157
* Joosten, P. (2019). Maakbare Mens: betekenis, 7 voorbeelden & ethiek. Opgehaald van https://www.peterjoosten.net/author/admin/page/4/
* Koevoets, S. (2016). De designerbaby als moreel vraagstuk. Opgehaald van https://www.sg.uu.nl/artikelen/2016/03/de-designerbaby-als-moreel-vraagstuk
* Nederlandse regering (2020). Laws and rules for biotechnology. Opgehaald van https://www.government.nl/topics/biotechnology/rules-on-the-use-of-genetically-modified-crops

 

Over de auteur:
Aurelia Young is een debuterende auteur uit Nederland die in november 2023 haar eerste boek (
Bloedinkt) heeft gepubliceerd. Ze heeft het boek ook zelf vertaald naar het Engels. Ze is 27 jaar oud en ze woont in Noord-Brabant. Naast haar fulltime baan in de medische biologie, vindt ze het leuk om daarnaast te blijven schrijven. Om werk en privé gescheiden te houden gebruikt ze het pseudoniem Aurelia Young.

 

© 2020 – 2024 Fantasize & Aurelia Young

You cannot copy content of this page