web analytics
woensdag, februari 1

De Eekhaut-files – interview met Guido Eekhaut – deel 3

Door Isabelle Plomteux

Deel 3: een leven als schrijver.
In dit derde en laatste deel van de Eekhaut-files gaan we dieper in op Eekhauts leven als schrijver en futurist. Afsluiten doen we met een chronologische verschijningslijst van zijn volledige oeuvre.

Guido Eekhaut, foto © eigen foto

Leeft futurist Guido Eekhaut in het nu of in de toekomst? Hoe zie je die toekomst?
Ik probeer tien minuten in de toekomst te leven, figuurlijk gesproken dan. En vanuit die positie wil ik praktische oplossingen voor de problemen waarmee we nu al geconfronteerd worden. Eigenlijk leven we allemaal in onze eigen toekomst. Het probleem is echter dat sommigen willen ingrijpen in processen die onvermijdelijk zijn geworden, zoals klimaatverandering. We dreigen onszelf failliet te plannen met al die maatregelen om de planeet een graad of twee koeler te houden. Wat ik wil zien is planning over hoe we leven met die veranderingen. Voorbereiden op het onvermijdelijke, dus, in plaats van voor de sneltrein van de evolutie te gaan liggen.
Dus plannen wat we doen wanneer de zeeën inderdaad stijgen, de seizoenen veranderen (dat doen ze nu al), er watertekort is, grote delen van de planeet niet meer bewoonbaar zijn maar andere delen dan weer wel. En we moeten dringend werk maken van de bewoning van andere delen van het zonnestelsel, wat veeleer een kwestie is van wil dan van technologie. Ik ben optimistisch: dat zal allemaal lukken. Maar dwaze en kortzichtige mensen (politici, activisten, maar ook gewone burgers), houden ons tegen. Dictators die oorlogen voeren helpen ook niet.

Een aantal dwazen denkt werkelijk dat alles terug kan zoals voordien, maar dat is een illusie. We moeten af van gas en olie en dan hebben we op dit ogenblik kernenergie nodig. Tot we kernfusie kunnen gebruiken. Windmolens en zonnepanelen alleen al zullen ons niet redden, zeker niet wanneer ons hele wagenpark elektrisch wordt. Rechtse, nationalistische politiek en dictaturen sleuren ons terug naar de duistere periode van onze geschiedenis. Migratie is echter onvermijdelijk. Het is allemaal een enorme uitdaging, waarschijnlijk de grootste uitdaging van de mensheid. Maar nu luisteren naar conservatieve stemmen, diegenen die zich tegen technologie en wetenschap keren, de aanbidders van goden, diegenen die vooroordeel laten primeren boven kennis, nee, dat zal niet helpen.

Als je kon kiezen, waar en wanneer zou je dan willen leven? Zou je in dat zelf gekozen leven nog steeds schrijver (willen) zijn?
Ik heb altijd in de toekomst willen leven, en betreur het dat ik daar nog meer heel weinig van zal meemaken. Er is geen enkele historische periode die mij bijzonder aanspreekt, omdat voor de meeste mensen het leven toen kort, bruut en zinloos was. Mijn schoonmoeder zei altijd: “Die goeie ouwe tijd was zo goed niet.” Ik wil leven in een tijdperk waarin medische en sanitaire voorzieningen optimaal zijn, ik niet het risico loop op straat het hoofd ingeslagen te worden, en ik de boeken kan lezen die ik lezen wil. Vandaag volstaat dus.

Wat is voor jou de functie van een schrijver? Welke rol vervult hij/zij/die voor jou in de maatschappij?
Daar heb ik me nooit mee beziggehouden. Er waren periodes, sommige nog niet zo lang geleden, toen schrijvers publieke morele figuren waren, en de rol speelden van het geweten van de samenleving. Maar als je dan achteraf ziet wie die mensen waren, die ook nu nog aanbeden worden, dan hoeft dat voor mij niet. Overigens spelen schrijvers vandaag nauwelijks nog een publieke rol, en luistert niemand naar hen. In Frankrijk is het nog enigszins anders, maar in het Nederlandse taalgebied en in ’t bijzonder in Vlaanderen wordt er meer naar wielrenners geluisterd dan naar schrijvers.

Kan je wat meer vertellen over je schrijfproces en schrijfstijl? Wijzigt die naar gelang het genre of zit er altijd iets typisch Eekhauts in? Wat is dat Eekhauts dan?
Ik lees graag de commentaren van iemand als Paul Van Leeuwenkamp over mijn werk, en eigenlijk zou je hem die vraag moeten stellen. Ik schrijf, en daarna schrijf ik nog wat meer. Anderen mogen wat mij betreft dat schrijfwerk analyseren. Ik zal hooguit met hen in discussie gaan wanneer ze de bal de verkeerde richting in slagen.

Als Guido Eekhaut geen schrijver was geworden, wat dan wel?
Toen ik vijftien was, wist ik het: ik werd piloot of schrijver. Maar ik was slecht in wiskunde, dus…

Favoriete periode in de geschiedenis?
Om in te leven, zie eerder: geen. Om over te schrijven? Laat-Victoriaans Verenigd Koninkrijk, periode vergelijkbaar met onze waanzinnige tijd vol technologische innovatie en bizarre cultussen. Maar het was ook een erg naar tijdperk, met racisme, misogynie, armoede en uitbuiting en een kloof tussen arm en rijk zo groot als vandaag. De steden in het bijzonder waren bijzonder ongezond.

Je bent een stadsmens. Alle steden, of bepaalde steden? Welke gemeenschappelijke kenmerken hebben ze?
Ik ben een stadsmens omdat al de rest zo vreselijk saai is. Ik reed onlangs enkele honderden kilometer door Nederland, langs de snelwegen. Saai, en je mag er dan nog alleen maar traag rijden. Ik breng tijd door in een stadje aan de kust in Noord-Catalonië, waar we naartoe gaan gewoon om veel te lezen. Maar verder is het er saai. Idem onderweg in Frankrijk, die snelwegen en zo. Ik druk wat harder op het gaspedaal om er zo snel mogelijk doorheen te komen.

Laat mij los in Londen, en ik lééf. Idem in Parijs. Of een Italiaanse stad van enige omvang. Italië, dat is pas een schitterend land. Schrijven kan ik in afzondering doen en mijn dagelijkse leven is ook niet bepaald spannend (sinds ik mijn baan achter me gelaten heb), maar ik moet gewoon op zeker moment mensen om me heen hebben. Leuven is daarvoor ideaal: een compacte stad met zeer veel jeugd en alle faciliteiten die ik nodig heb.

Heb je met Orsenna je favoriete stad tot leven gebracht?
Orsenna is eigenlijk een mengeling: een Italiaanse renaissancestad die niet aan een bepaalde historische periode afgemeerd ligt. Rituelen en intriges zijn er herkenbaar, maar er is ruimte voor het buitengewone.

Het viel me ook op dat je tegenover die steden vaak een woestijn zet. Of zie ik dat verkeerd?
Nu je het zegt, ja, dat komt wel eens voor. Steden en woestijnen zijn tegengestelde: kunstmatig tegen natuurlijk, vol tegenover leeg, spanning tegenover saai. De mens is er alleen, wat soms nodig is.

Naast de stad zijn ook technologie en wetenschap terugkerende waarden in je romans. Vervullen ze altijd dezelfde rol, of is deze doorheen je oeuvre gewijzigd?
Dat hebben het Victoriaans tijdperk en vandaag gemeen: je ontsnapt niet aan technologie. Ik gebruikt allerlei zinvolle gadgets, maar ik laat me geen mode of prullen aanpraten. Ik heb zeven of acht computers versleten, en heb nu om de drie jaren een nieuwe Mac nodig. Connectie met de buitenwereld via Facebook vind ik essentieel, maar ik doe niet mee met Twitter of andere. Het is allemaal zo’n tijdverslinding.
Maar terwijl ik tien minuten in de toekomst leef, probeer ik de evolutie van wetenschap en technologie te volgen. Die zullen bepalen waar de mens naartoe gaat. Zonder die ontwikkeling, eindigt de menselijke soort voortijdig.

Wat trekt jou zo in schrijven?
Dat weet ik niet. Ik kan me eigenlijk niet herinneren niet te hebben geschreven. Het móét gewoon. Het is een noodzaak, soms een plaag, soms gewoon ook een ambacht dat onderhevig is aan een voortdurende proces van leren. De wereld is dood zonder dat proces. Wat moet ik anders?

Hoe ontstaan jouw romans? Vanuit het plot of vanuit de personages?
Op zeker ogenblik komen enkele ideeën samen, voor een verhaal. Ik weet wat er zo ongeveer bij de aanvang van dat verhaal nodig is, welke personages en welke achtergronden. Daarna schrijf ik, en het verhaal ontwikkelt zich gaandeweg. Of dat verhaal vijfduizend woorden lang is, of vijftigduizend, is niet relevant. De methode blijft dezelfde. In dat opzicht ben ik een tuinier, geen architect. Het verhaal groeit als het ware op natuurlijke wijze als een opeenvolging van uitdagingen — voor mezelf, voornamelijk.

Personages dragen in de eerste plaats het verhaal. Je hebt daarvoor twee elementen nodig: motief en conflict. Zonder deze twee elementen kan je niet van een ‘verhaal’ spreken. Een conflictloos verhaal is een schets, een beschrijving van een gevoel, maar is in de technische zin geen ‘verhaal’. Een wetenschappelijk boek, of iets over filosofie, is geen ‘verhaal’. Kurt Vonnegut vertelt ons dat het aantal situaties in verhalen beperkt is. Dat is waarschijnlijk ook zo, maar ze kunnen gecombineerd worden, of complex gemaakt. Schrijvers moeten in de eerste plaats de achtergronden en geschiedenis van de literatuur kennen, anders vallen ze in de val van het mateloze cliché.

Het hoofdpersonage in je Amsterdam-cyclus, Walter Eekhaut, draagt jouw achternaam. Had je een specifieke reden om dit te doen? En heeft Walter nog meer eigenschappen van zijn schepper meegekregen?
Toen ik met dat boek bezig was, vond ik maar geen goede naam voor mijn hoofdpersonage. Ik gebruikte voorlopig, tijdens het schrijven, mijn eigen naam. Die kon ik later wel veranderen. Ik mailde Jürgen Snoeren, mijn uitgever, met het probleem, maar die maakte zich daarover geen zorgen. Uiteindelijk is de naam gebleven, maar de voornaam werd ‘Walter’, naar mijn grootvader (die ik overigens niet gekend heb).

Gekende plaatsen (bijvoorbeeld je geboortestad en woonplaats Leuven) spelen vaak een rol in je fictieboeken. Is dat eenvoudig schrijven of net niet?
Het maakt niet veel uit. De achtergronden zijn een soort van vingerwijzingen voor de lezers, om hen de indruk te geven dat het allemaal echt is. Maar mijn decors zijn van karton en dus makkelijk omver te blazen. Die decors moeten, net als mijn personages, alles doen wat ik hen opgeef te doen. Ze mogen dus, wat mij betreft, geen beperking zijn. Gek genoeg hoor ik van lezers dat de steden die ik beschrijf, heel echt realistisch zijn — ook al ben ik er zelf nooit geweest. Het zal aan mijn verbeelding liggen, neem ik aan.

Anderzijds is de keuze van de locatie essentieel, omdat je bewegingsvrijheid bepaald wordt door de plek waar je personages zich bewegen. In het jeugdboek Eeuwig wilde ik een claustrofobisch dorp, omdat het verhaal dat vereiste, terwijl ik in Spiegel een decadente, zwoele, immorele niet-Amerikaanse Amerikaanse stad nodig had, New Orleans dus.

Ben je wel eens gestopt met schrijven?
Nee. Er zou dan een leegte zijn, die ik niet zou kunnen opvullen.

Je hebt zestig boeken geschreven en toch werkte je tot aan je pensioen voltijds. Hoe deed je dat? Is je schrijfritme veranderd nu je met pensioen bent?
Ik had een bepaalde routine en dat is nog altijd het geval. Er moest een evenwicht zijn tussen werken, familie en schrijven. Dan kun je een deugdelijke productie aan teksten waarmaken en garandeer je kwaliteit. Je hebt op die manier wel geen groot sociaal leven. Ik ging niet op café hangen of zo, of naar evenementen.

Bij schrijven gaat het er onder andere om dat je gewoon op die stoel gaat zitten en schrijft. Dat je je teksten afmaakt binnen een strakke deadline (die je jezelf oplegt) en dat je verder werkt aan wat je begonnen bent. Ook al verdien je weinig geld met dit ambacht, dan nog ben je op die manier een professional.

Wat is voor jou de functie van een verhaal?
Een verhaal te vertellen. Nooit van plan geweest de wereld te veranderen of mensen te beïnvloeden. Wel om, rond het haardvuur gezeten, de toehoorders te vermaken.

Tips voor beginnende schrijvers?
Lees! En lees zoveel mogelijk verschillende dingen. Lees buiten je genre. Lees zo weinig mogelijk binnen je genre. Lees de moeilijkste boeken die je kunt vinden. Lees de Russische klassiekers. Het volstaat echter niet te lezen, je moet ook begrijpen wat de schrijver doet. Die schrijver doet iets met jou, door middel van woorden — hoe doet ie dat, welke woorden, welke technieken.

Leren schrijven is een proces van leren lezen. Ik vrees dat schrijfscholen en mensen die zogenaamde ‘masterclasses’ geven, zich daar zelden van bewust zijn. Ze bieden technieken aan om personages en achtergronden op te bouwen, om een verhaal structuur te geven, weet ik veel. Maar zo werkt dat niet.
De Amerikaanse auteur George Saunders publiceerde onlangs een boek, A Swim in a Pond in the Rain, over de manier waarop klassieke Russische auteurs verhalen vertelden. Dat boek zou verplicht leesvoer moeten zijn voor would-be schrijvers. Ja, schrijven is moeilijk. Ik ben nog altijd aan het leren.

Favoriete schrijvers?
Ik heb er in dit interview al opgenoemd, en een echte lijst zou zowel lang als fluctuerend zijn. In het Nederlandse taalgebied zijn er niet veel, maar ik wil Stefan Hertmans en Ilja Leonard Pfeijffer noemen, om esthetische redenen maar ook om de ideeën in hun boeken. En ook Auke Hulst of Koen Peeters. In het Engelse taalgebied ontdek ik voortdurend nieuwe interessante schrijvers (Nick Harkaway, Steven Hall) en blijf ik een corpus aan klassiekers getrouw. M. John Harrison bijvoorbeeld met het al genoemde Viriconium. Wie Mike [Jansen, red.] niet gelezen heeft, kan volgens mijn bevooroordeelde mening niet echt beweren belezen te zijn in het genre. En Murakami, en Borges, en Juan Gabriel Vasquez, om uit dat taalgebied te treden.

Lees je veel? Wat lees je?
Ja. Britse en Amerikaanse fictie, alles wat maar ongewoon is, experimentele proza, kortverhalen, Franse filosofie, geschiedenis, kosmologie en aanverwante, quantummechanica en aanverwante, populaire wetenschappelijke boeken, futurisme, ontwikkeling van AI en aanverwante. En nog meer. Ik heb het wel opgegeven om hele boeken te lezen wanneer ik na 50 pagina’s niet meegesleurd ben door verhaal en/of ideeën.

Cover Het huwelijk van tijd en ijs

Hoe zie jij de toekomst van de Nederlandstalige (speculatieve) literatuur/ fictie?
Ik kan op geen enkele manier een zinnig antwoord op die vraag bedenken omdat ik daar niet mee bezig ben. Ik volg wel de evolutie van het boekenvak, maar daar weet niemand welke strategie goed is. Boeken kopen staat laag op de prioriteit van het publiek in financiële crisistijden. Visuele media zijn sterke concurrentie voor het boek. Wordt dat nu helemaal digitaal of niet? Worden digitale boeken alleen nog maar ‘uitgeleend’, niet meer aangekocht? Gaan nog meer schrijvers hun eigen boeken uitgeven, in een markt die eigenlijk niet bestaat? Moeten overheden inspringen om schrijvers en/of uitgevers (financieel) te steunen? Ik weet het niet, omdat er van mij ook niet verwacht wordt daarover na te denken. Ik schrijf, en ik heb steeds meer moeite om uitgevers te vinden voor wat ik doe. Gelukkig zijn er hier en daar initiatieven die publicatie mogelijk maken en die mij aan het werk houden.

Tot slot: Wie is auteur Guido Eekhaut? In welk deel van je werk herken je jezelf het beste? Of is Guido dit alles?
Eekhaut evolueert doorheen zijn carrière, en sommige boeken worden nu met de mantel der liefde toegedekt (en niet meer vermeld). De lezers zelf oordelen anders dan ik, maar dat hoort nu eenmaal zo. Mijn eigen voorkeuren? De Verdwijning en Het Huwelijk van Tijd en IJs, beide bij uitgeverij Vrijdag. Ik heb noch wil ik één enkel duidelijk profiel of een etiket. Ik ben een veelvoud aan schrijvers, ondeskundig in één lichaam verpakt.

 

 

Overzicht verschenen boeken
Labyrinten, 1980, verhalen
De cirkeljaren, 1986, De Clauwaert, Prijs van de Stad Brussel, roman, dystopie.
Het Panini principe, 1989, Pandora, psychologische roman.
Hotel Tropique/Babel, 1990, novellen, speculatief/Fantasy.
Pelgrims en barbaren, 1991, B+B, verzameling essays
Eeuwig Venetië, 1992, Bert Bakker, korte roman, fantasy.
Babel (verhalen) 1993, Bert Bakker, speculatieve verhalen.
Orsenna, 1994, Babel, fantasy.
Vacuümeiland, (Orsenna) 1996, Babel, novellen, fantasy.
De vivisectie, (Orsenna) 2003, Babel, fantasy.
Op het lijf geschreven, 2003, Pelckmans, non-fictie, cultuurfilosofie.
Zombiewereld, 2005, Babel, speculatieve roman.
Waarheid en werkelijkheid, 2005, IJzer, non-fictie, cultuurfilosofie
Het labyrint, 2007, (Orsenna) Verschijnsel, fantasy.
De filosofie van het neen, 2007, Free Musketeers, non-fictie, cultuurfilosofie
Einde van de eeuwigheid, 2008, Kramat, dystopie.
De paus en de engelen en andere verhalen, 2009, Verschijnsel, selectie van 21 verhalen
Absint, 2009, Mynx, thriller, winnaar Hercule Poirot prijs.
Rode aarde, 2009, Manteau, misdaad, (Nellie Mandel), nominatie Hercule Poirotprijs.
Grijze herfst, 2010, Manteau, thriller (Nellie Mandel), shortlist Diamanten Kogel 2011
Loutering, 2010, Boekerij, thriller.
Wolven Arveladze, 2010, Manteau. Thriller. TV tie-in.
Wolven Douglas, 2010, Manteau. Thriller. TV tie-in.
Wolven Jalena, 2011, Manteau. Thriller. TV tie-in.
Neon Londen, 2010, Verschijnsel, steampunk.
Blauwe sneeuw, 2011, Manteau, misdaad (Nellie Mandel), shortlist Gouden Strop 2012.
Demon in Leuven, 2011, Van Halewyck, fantasy.
Vulkaan, 2011, Manteau, misdaad.
Het laatste verhaal, 2011, Verschijnsel, SF.
De schuld van Roseboom, 2012, Manteau, misdaad.
Aliettes gevoel voor wraak, 2013, Manteau, roman.
Singapore concerto, 2013, Zilverspoor, SF-misdaadroman.
Voorbij Neptunus, 2013, Link, short SF.
Bezoeker, 2013 Parelz, verhalen.
Kingston noir, 2014, Manteau, misdaad, genomineerd voor de Gouden Strop.
De politieman van de paus, 2014, Link, historische misdaad.
Stappers: de praal van steden, (Orsenna) 2014, Vrijdag, fantasy/SF.
Stappers: de geur van woestijnen, (Orsenna) 2015, Vrijdag, fantasy/SF.
Orsenna Eterna, 2015, Zilverspoor, fantasy.
Q, 2015, Vrijdag, misdaad.
De zwarte prins, 2016, Verschijnsel, steampunk.
Slender Man, 2017, Vrijdag, misdaad.
De verdwijning, 2018, Vrijdag, roman.
Tormance, 2019, Verschijnsel, novelle, steampunk.
De naderende storm, 2019, Verschijnsel, steampunk.
Een passie voor voeten, 2019, novelle.

Cover Doornroosjes wraak

Enigma, het geheim van de kraken, 2019, Clavis, YA, SF.
Nomade, 2019, Clavis, YA, SF.
Het huwelijk van tijd en ijs, 2020, Vrijdag, Avonturenboek.
Enigma, de belofte van de infinity, 2020, Clavis, YA, SF.
Eeuwig, 2020, Clavis, YA, misdaad.
Nomade 2, vreemde werelden, 2021, Clavis, YA, SF.
Het fluisteren van de tijd, 2021, SFV, Surreële SF.
Doornroosjes wraak, 2021, SFV, novelle, misdaad/SF, met een recensie hier op Fantasize.
Beau Séjour, 2021, Lannoo, misdaad (Gie Vanhout).
Gele zomer, 2022, Hamley Books, misdaad (Nellie Mandel).
Onschuld, 2022, Books & Butterflies, misdaad (Nellie Mandel).
Spiegel, 2022, Hamley Books, Misdaad/fantasy.

Boeken in andere talen:
Schwarze Kanäle. Rowohlt, Reinbek/Hamburg, april 2011. (Absint).
Absinthe. Skyhorse Publishing, New York, 2018. (Absint).
Purgatory. Skyhorse Publishing, New York, 2019. (Loutering).

 

Lees ook deel 1 en deel 2.

 

© 2020 – 2023 Fantasize & Isabelle Plomteux

You cannot copy content of this page