web analytics
woensdag, februari 1

Bespreking: Dune (1984)

Door Zadok Samson

Als alles goed gaat kunnen wij nog dit jaar de nieuwe filmversie van Dune verwachten. Ditmaal was het de eer aan Denis Villeneuve (Blader Runner 2049) om het vuistdikke sciencefiction epos van Frank Herbert te regisseren. Ik zeg “ditmaal”, omdat hij niet de eerste is die probeerde om Herberts wereld voor de camera tot leven te wekken. In de jaren zeventig deed de Chileense regisseur Alejandro Jodorowski (El Topo) een dappere poging, helaas trokken de producers vroegtijdig de stekker uit het project. Ook Ridley Scott mocht het proberen, familieomstandigheden dwongen hem de regisseurstoel te verlaten. In 1984 kreeg een andere regisseur het aanbod om de verfilming tot een goed einde te brengen: David Lynch. De man die naam had gemaakt met cultklassieker Eraserhead mocht zich nu concentreren op sciencefiction.

Filmposter Dune uit 1984

Ik heb het boek van Herbert nooit gelezen. Wel weet ik dat het zich in de verre toekomst afspeelt, dat het gaat om Paul Atreides (Kyle MacLachlan – Twin Peaks), de zoon van keizer Leto Atreides (Jürgen Prochnow – Judge Dredd). Paul verhuist noodgedwongen met zijn familie naar de planeet Duin, een wereld met grootse, uitgestrekte woestijnvlaktes waar specie wordt gewonnen. Dit middel kent geestverruimende effecten en wordt gebruikt bij intergalactische reizen. Een probleem: op Duin leven ook gigantische monsterwormen die onder het zand kruipen, op zoek naar smakelijke hapjes. Een ander probleem: de familie Atreides staat in het vizier van vijanden.

Herbert verwerkte ook politiek gekonkel en religieuze thema’s in zijn roman. Baron Vladimir Harkonen wil de macht grijpen en speelt de families tegen elkaar uit, Paul wordt gezien als de Messias die het volk van de Duinplaneet moet redden en heeft regelmatig visioenen over wat hem te wachten staat. Als Paul op het eind het gevecht aangaat met Feyd-Rautha (gespeeld door Sting), demonstreert hij direct over welke bovenmenselijke krachten hij bezit. Met ruim vijfhonderd pagina’s is Dune een complex boek dat niet zomaar even naar film kan worden vertaald.

Alhoewel ik Lynch erg hoog heb zitten als regisseur, vertilt ook hij zich aan het bronmateriaal. In het eerste shot worden wij, de kijkers, te woord gestaan door prinses Irulan (Virginia Madsen – Candyman). In een paar minuten geeft zij uitleg over de plot, wie wie is, hoe de personages tegenover elkaar staan. De daaropvolgende dialogen zijn uitleggerig, dromen en visioenen moeten duidelijkheid bieden over wat er allemaal speelt. De plotdraad vertakt zich zo snel in andere draadjes, dat ik algauw het overzicht kwijtraak.

Inhoudelijk is het een enorme warboel, atmosferisch is Dune doordrongen van een benevelde sfeer. De beelden zijn duister, op de geluidsband klinkt broeierige muziek van Brian Eno en Toto. Het ziet er allemaal ook wat viezig uit. Bedompt. In de eerste scène komt er een buitenaards wezen in beeld dat prima nachtmerrievoer zou zijn. Het gezicht van Baron Vladimir Harkonnen is bedekt met weerzinwekkende pukkels en puisten. Als je bovendien goed naar de eerste shots kijkt, is er een visuele verwijzing naar Eraserhead in te ontdekken. Het is op zulke momenten duidelijk dat Lynch achter de camera stond.

Als je mij vraagt waar Dune over gaat, dan antwoord ik in alle eerlijkheid: geen idee. Iets met zandwormen, verraad en een Messias. Verder dan dat kom ik niet. Maar Lynch laat mij wel proeven van een eigenaardige wereld. Op zijn best doet Dune denken aan een depressieve of groezelige versie van Star Wars.

Misschien was Lynch ook niet de juiste regisseur voor Dune. Hij staat bekend om zijn associatieve benadering van vertellen, waarbij hij verschillende stukjes uit het verhaal vist. Die stukjes zet hij op beeld, zonder zich iets aan te trekken van chronologie of de inhoudelijke betekenis van het beeld. Het verhaal vertelt zichzelf wel. Deze Dune is in alles sfeer boven inhoud. Gevoel boven ratio. Bij zo’n gecompliceerd verhaal is een betere balans nodig. De verfilming van dit boek vereist een regisseur die zowel gevoel voor sfeer heeft als het narratief strak in handen houdt. Ik denk dat Villeneuve de perfecte keuze zou zijn.

 

© 2020 – 2023 Fantasize & Zadok Samson

You cannot copy content of this page