web analytics
zondag, mei 15

Special Tijdreizen: Verdieping – Wie is die man die op zondag door de tijd komt reizen?

Door Robin Langerak

Over tijdreizen valt een heleboel te speculeren. De mogelijkheid van tijdreizen lijkt (vooral in Hollywood) niet ter discussie te staan, maar toch is er een belangrijk theoretisch tegenargument: als tijdreizen mogelijk zou zijn, dan is het aannemelijk dat we ooit uitvinden hoe dat moet. ‘Misschien,’ zou de scepticus zeggen, ‘maar dat duurt nog wel even.’ Nee, de toekomst bestaat nu al. Schrödingers kat zou zelfs beargumenteren dat er meerdere toekomsten naast elkaar bestaan, maar zeker die waarin tijdreizen uitgevonden wordt. Als tijdreizen ooit mogelijk wordt dan zijn tijdreizigers dus al onder ons. Sterker nog: als ze in het heden te vinden zijn, dan zeker in ons verleden. Zou het immers niet geweldig zijn om mee te reizen met de olifanten van Hannibal of in bad te stappen bij Cleopatra? Maar waarom zijn er dan geen sporen te vinden van die tijdreizigers?

Het antwoord is verbluffend simpel: die zijn er wel. Wie gaat zoeken vindt verhalen over zogenaamde ‘Watchers’, soms neutrale observanten maar vaker een soort tijdpolitie. Populaire voorbeelden zijn Dr. Who en Marvel’s Dr. Strange. Stan Lee zou er één zijn, en Mona Lisa (volgens recente inzichten een man). In de Charlie Chaplin-film ‘The circus’ is er zelfs één op film vastgelegd. Ogenschijnlijk identieke individuen (vaak kale, blanke mannen) verschijnen op meerdere foto’s waar jaren tussen zit, zonder dat ze zichtbaar verouderen. Natuurlijk is het niet ondenkbaar dat mensen uit verschillende periodes op elkaar lijken, maar bewijs dat Watchers niet bestaan is dat niet. Je zou kunnen stellen dat de Watchers door dat gebrek aan tegenbewijs in de loop van de tijd het niveau van samenzweringstheorieën zijn ontgroeid en gerekend kunnen worden tot de urban myths.

gegenereerd met Woordwolk.nl

Over het wel of niet bestaan van Watchers wil ik het hier niet hebben. Veel interessanter vind ik de vraag: waarom zijn Watchers voornamelijk blanke mannen? Dat vrouwen een ondergeschikte rol spelen in fantasy met een (semi-)middeleeuwse setting is een onontkoombaar feit, maar in SF-verhalen mag een lezer daarvoor goede argumenten verwachten. Heeft de evolutie in de toekomst vrouwen uitgefaseerd omdat ze door technologische innovatie niet meer nodig zijn voor de voortplanting? Als dat al het geval is dan is datzelfde argument ook te geven voor mannen. Heeft een virus gericht op vrouwen de bevolking gedecimeerd? Niet ondenkbaar, maar voor elk virus zijn er wel individuen te vinden die daarvoor resistent zijn en zoals we uit het scheppingsverhaal weten is er maar één vrouw nodig om de Aarde te bevolken.

Voor een antwoord moeten we terug naar de oorsprong van de Watcher. Die ligt niet, zoals ik bij aanvang van het schrijven van deze column had verwacht, bij de eerste SF-schrijvers, zoals Philip Dick, Isaac Asimov en Arthur C. Clarke. De verbeelding van de grote schrijvers van de vorige eeuw heeft ongetwijfeld invloed gehad op de mythevorming rond tijdreizen, maar de eerste uitgewerkte ideeën komen uit de Marvel-fabriek. Ze zijn te vinden in graphic novels die stammen uit de jaren tachtig. Marvel heeft goed nagedacht over het concept tijdreizen: zo bestaat er in het Marvel-universum een uitgebreide mythologie rondom het concept Watcher. Daarin komen wel degelijk vrouwelijke Watchers voor, maar altijd in een bijrol. Opvallend is dat Marvel de Watchers aanvankelijk presenteerde als volstrekt onpartijdige wetenschappers maar daar kwam in de loop van de jaren de klad in toen de Watchers in toenemende mate hun stempel op de tijd zetten door in te grijpen. Wat dat zegt over het veranderende mensbeeld van de afgelopen vijftig jaar laat ik graag over aan de verbeelding van de lezer.

De eerste graphic novels hadden naar kan worden aangenomen – hoewel studies ontbreken – een publiek dat zeker aanvankelijk gedomineerd werd door blanke mannen. Ook de aanvankelijke bedenkers waren geen toonbeeld van emancipatie. Overigens is het maar de vraag wie hier nog de schrijver is, want als een sterke fanbase ervandoor gaat met een idee dan moet een sterke verhaallijn al snel wijken voor commerciële belangen: George R.R. Martin kan erover meepraten. Het is dus niet vreemd dat de Watchers – die van nature veel macht hadden, ook als ze ervoor kozen die niet te gebruiken – ook blanke mannen zijn. God schiep de mens naar zijn eigen evenbeeld, dus het is niet vreemd dat de Marvel-fanbase zo met de Watcher is omgegaan.

Is de F/SF-community dan niet zo ruimdenkend dat een vrouwelijke Watcher inmiddels voor de hand ligt? Nee, zolang de F/SF-community geen afscheid kan nemen van de kunstmatige sexy outfits van vrouwelijke hoofdpersonen (van Storms Roodhaar tot Wonder Woman) en niet eens de plichtmatige vrouwonvriendelijkheid van epische fantasy af kan schudden, moeten we concluderen dat die community ondanks vooruitstrevende ideeën over robots, ruimteliften en criminaliteitsfilosofie (niet toevallig afkomstig van de eerder genoemde SF-schrijvers) aartsconservatief is. Op een evenredige vertegenwoordiging van de vrouw onder Watchers moeten we nog even wachten, al gloort met de eerste vrouwelijke Dr. Who wel licht aan de horizon.

Ooit zullen we zelf ook uitvinden hoe we moeten tijdreizen. Ik stel voor dat we nu alvast een quotum instellen: voor elke mannelijke tijdreiziger die we naar het verleden sturen ook één vrouw.

 

© 2020 – 2022 Fantasize & Robin Langerak