web analytics
zaterdag, april 20

Interview met Jill Luites van uitgeverij Boekerij over hun limited editions – deel 2

Door Isabelle Plomteux

Dit is het tweede deel van het interview over limited editions dat ik met acquirerend redacteur Jill Luites van uitgeverij Boekerij hield. Onder het imprint Best of Fantasy brengt Boekerij sinds een drietal jaar Nederlandstalige limited editions op de markt. Vandaag heb ik het met Jill Luites onder meer over het maakproces van een Best of Fantasy-limited edition en over de opmars van Engelstalige boeken. Afsluiten doen we met een overzicht van de limited editions die binnenkort bij Best of Fantasy zullen verschijnen.

Limited edition van Boekerij, eigen foto

Je hebt er al even iets over gezegd (in het eerste deel van het interview, red.) maar kan je nog iets meer vertellen over het maakproces van jullie limited editions? Jullie kopen de vertaalrechten en dan?
Nou, daarvóór zit natuurlijk nog het lezen van (heel veel) boeken en het maken van de voorselectie. Daarna pitchen we de boeken die we op het oog hebben binnen de uitgeverij, we moeten iedereen meekrijgen voor we een go krijgen en we de rechten mogen aankopen. Eens we de vertaalrechten hebben, hangt het er een beetje vanaf of het boek al verschenen is (in een andere taal, red). Dat kan als limited edition zijn of wat meestal het geval is: in een gewone editie. Op dat moment kunnen we het boek bij ons gelijk inplannen, het manuscript opvragen, het uitzetten bij onze bureauredactie en kijken of er een vaste vertaler voor is, die dan kan beginnen met vertalen.

En als het boek nog niet eerder is verschenen, wat doe je dan?
Dan wacht je tot het vertaalbare manuscript beschikbaar is. Vaak hebben ze in het buitenland wel een indicatie wanneer dat zal zijn.

Vervolgens nemen we het boek op in een van onze aanbiedingsbrochures, drie keer per jaar maken we zo’n brochure voor de boekhandel. Op dit moment zijn we bijvoorbeeld bezig met de najaarsbrochure. Voor de limited editions die in die brochure worden opgenomen, maken we een tekst met alle informatie die de boekhandel nodig heeft om het boek te kunnen bestellen. Ook maken we alvast het omslag, zodat boekhandels weten hoe het boek eruit komt te zien. Daarnaast ben ik vaak al bezig met kijken wie misschien wil illustreren, of welke rechten voor een bestaande illustratie of kaart ik moet regelen, want in de catalogus voor de boekhandel vermeld je natuurlijk ook alle extra’s die de limited edition zal hebben. En je wil natuurlijk wel dat die extra’s er dan ook effectief komen. Twee maanden voor de aanbiedingscatalogus bij de boekhandel komt (en de boekhandelaren het boek dus kunnen gaan bestellen) ga je alles afronden en bezorg je het boek aan de drukker.

Mijn volgende vraag heb je eigenlijk al beantwoord: neemt het productieproces bij een limited edition meer tijd in beslag dan bij een normaal boek?
Ja. Wat ook anders is, is dat we het hele maakproces bij één persoon houden. Acquirerende redacteuren controleren dat proces normaal gesproken aan het einde, maar zijn niet diegenen die alles in gang zetten. Alleen, bij limited editions komt zoveel kijken, dingen waaraan je moet denken, illustraties die moeten worden goedgekeurd door de auteurs bijvoorbeeld, want die hebben daar natuurlijk zeggenschap over: is het personage afgebeeld zoals zij het voor zich zien? Het zijn heel veel dingen om in de gaten te houden en daarom zitten ze bij één persoon, in dit geval bij mij, want anders heb je sneller kans dat er iets misgaat.

Doen jullie af en toe ook iets speciaals? Een kenmerk dat niet in jullie andere limited editions zit, maar exclusief bij een bepaald boek hoort?
Op zich niet. Wat we nu wel gaan doen, is een verzamelaarseditie maken. Zo’n editie lijkt heel veel op een limited edition, maar is toch net iets anders.

Waardoor precies?
Verzamelaarsedities hebben meer een thema en zijn soms nog uitgebreider. Bij de aankomende reeks van The Witcher bijvoorbeeld zal elk deel van de achtdelige serie voor een personage staan. Deel een wordt bijvoorbeeld de Geralt-editie. Zoiets hebben we nog nooit eerder gedaan.

Wat is jouw favoriete limited edition? (Of is dat net zoiets als een moeder naar haar favoriete kind vragen?)
Laat ik eerst zeggen dat ik ze allemaal even mooi vindt (lacht). Ik ben wel heel enthousiast over Het lied van de zee, omdat ik heel erg verliefd ben geworden op dat verhaal. Dan ben je zo erg betrokken van begin tot eind bij het maken van dat boek. Maar ook omdat we bij dat maken voor het eerst holografische folie gingen proberen. Het was gewoon een heel erg leuk proces om dat uit te zoeken, om samen met mijn productiecollega dat idee te krijgen en tijdens het drukken in spanning af te wachten of wat je voor ogen had ook daadwerkelijk is gelukt. Om die redenen vind ik Het lied van de zee een heel mooi totaalplaatje geworden, dus dat is wel een van mijn favorieten.

Limited edition van Boekerij, eigen foto

Zit er een evolutie in jullie limited editions? Dingen die bij de eerste limited editions niet aanwezig waren en nu wel? Ik zag bijvoorbeeld dat jullie net voor de eerste keer een boekblok bedrukt hebben in full colour?
Klopt, bij De koningin van verraad van Danielle L. Jensen. We wisten eerst niet of dat kon in Nederland, maar de drukkers leren met ons mee en op een gegeven moment kon het dus. Ook dat mooie patroon op het linnen bij deel 1 en deel 2 van Daniel Jensen is zoiets dat gaandeweg mogelijk is geworden.

Dat is wel fijn, dat de drukkers samen met jullie kijken wat er mogelijk is.
Dat is inderdaad ontzettend leuk. Toen het boek van Sarah J. Maas werd gedrukt, zijn we dan ook even langsgegaan om te filmen hoe het boek van de band afkwam, zodat iedereen dat online kon zien. Ze maken iedere dag boeken natuurlijk, waaronder heel mooie non-fictieboeken, maar onze limited editions zijn boeken waar ze heel enthousiast van worden.

In materialen zit bij ons ook veel evolutie, je probeert jezelf bij iedere limited edition toch een beetje opnieuw uit te vinden. Zo gingen we bij de limited editions van Leigh Bardugo voor geplakt gebonden en hebben we ook de deckled edges weer teruggebracht, wat best spannend was want lezers zouden kunnen denken dat het boek kapot is, omdat het zo raar is afgesneden. Maar naar ons idee paste dat heel goed bij het dark academia-thema.

Ik vond het inderdaad best passen bij de boeken van Leigh Bardugo. Wat zei je nou daarnet, geplakt gebonden? Wat is dat precies?
Dat wil zeggen dat het boek geen stofomslag heeft, maar dat je de afbeelding die je zou gebruiken voor de stofomslag meteen op het boek drukt.

Lopen jullie soms tegen technische grenzen aan? Dat je iets megacools hebt bedacht, maar dat het helaas niet kan worden uitgevoerd?
Met folie blijft het soms lastig. Het goud en het zilver wordt namelijk heet erop gemaakt. Daardoor kun je in je ontwerp niet heel veel kleine details toevoegen, want dat vloeit dan verkeerd uit en dan krijg je één blokje. Dat zijn dingen die ik graag zou willen, maar die dus omwille van het productieproces niet kunnen.

Worden er in andere taalgebieden gelijkaardige limited editions uitgebracht, of is wat jullie met de boeken doen een Best of Fantasy-unicum?
Nee hoor, we zijn geïnspireerd door wat ze in het buitenland doen, door Amerika en Engeland vooral. In Frankrijk doet fantasy het ook erg goed, omdat zij weinig last hebben van de Engelse taal. De Franse uitgever van The Witcher, Bragelonne, heeft bijvoorbeeld een heel mooie, geïllustreerde versie van het boek uitgebracht.
Ik denk wel dat wij met onze edities in de buurt komen van wat er in het buitenland wordt gemaakt. Met Sarah J. Maas merkten we voor het eerst dat onze video’s over het boek viral gingen en dat mensen uit Italië en Spanje het boek gingen bestellen omdat ze het wilden verzamelen.

Krijgen jullie soms reacties van de auteurs? Wat vinden zij van jullie uitgaves?
Ja, dat is altijd heel erg leuk. Danielle L. Jensen post onze edities van haar boeken vaak online, Lynette Noni ook, V.E. Schwab vond haar boeken mooi toen ze hier was, en op een foto zag ik onze editie van Gallant met het boekblok naar voren in haar boekenkast staan. Dat is leuk om te zien. De meeste auteurs hebben vaak al eerder limited editions van hun boeken, in hun eigen taal of in een andere taal, maar bij bijvoorbeeld Lynette Noni – zij was heel bekend in Australië toen we haar boeken uitgaven, maar iets minder in de rest van de wereld – kwam onze limited edition gelijk uit met haar limited editions in andere talen. Angela Slatter had zelfs nog geen limited edition gehad, wij waren de eerste die haar boek op die manier uitgaven. Dat is dan wel heel erg fijn. Maar veel van onze auteurs hebben dus al limited editions. Zij vinden het vaak best bijzonder dat we dat in Nederland ook doen omdat we een kleine markt hebben.

Leggen de uitgeverijen/agentschappen waar jullie de vertaalrechten van kopen soms beperkingen op? Bijvoorbeeld dat je een bepaalde cover of afbeelding moet hernemen?
Eigenlijk valt dat heel erg mee. Wij kijken altijd naar wat we denken dat bij de Nederlandse markt past en soms nemen we het bestaande ontwerp over en soms ook niet, het staat ons eigenlijk altijd vrij om iets zelf te ontwerpen. De auteurs hebben wel altijd approval. Bij Duivelsvlucht van Leigh Bardugo zat in het eerste ontwerp van de cover bijvoorbeeld een konijn waarvan ze liever niet wilde dat het werd gebruikt, dus hebben we doorgezocht tot we er een hadden dat ze goed vond.

Ook andere uitgeverijen brengen inmiddels Nederlandstalige limited editions op de markt, eveneens vrijwel steeds in hetzelfde genre: fantasy voor een jongvolwassen leespubliek. Wat maakt dit genre in jouw ogen zo geschikt voor bijzondere uitgaves?
Voor een deel komt het denk ik omdat de lezers van het genre van mooie dingen houden en die mooie dingen ook graag verzamelen. Daarnaast gaat het ook wel degelijk om de inhoud van de boeken, het is inhoud die zich goed leent voor een limited edition. En het gaat ook over de online community, dat lezers tegen elkaar kunnen zeggen: ‘heb jij dat ook gelezen?’ en zo een groepsgevoel creëren. Als je daar dan nog een beperking op zet, in die zin dat de uitgaves gelimiteerd zijn, dan werkt dat gewoon. Dat versterkt elkaar allemaal.

Tegelijkertijd zie je de laatste jaren een geweldige toename in de verkoop van Engelstalige boeken, vaak aan hetzelfde leespubliek. Hoe vallen die twee trends voor jou met elkaar te rijmen? Of zijn het binnen dat jong(ere) leespubliek toch verschillende lezers, de Engelstalige lezer en de Nederlandstalige?
Er zit zeker overlap tussen. Veel lezers hebben de Engelstalige editie al en kopen de Nederlandstalige erbij omdat ze hem mooi vinden. Daarnaast is er ook een grote groep lezers die niet zo sterk is in Engels. Zij kunnen een verhaal beter tot zich nemen als het vertaald is naar het Nederlands.

De groei in Engelstalig is in mijn ogen ontstaan omdat in de pandemie Tiktok zo groot werd. Wij werden zichtbaarder online, maar Engelstalige boeken ook. Dat werd opgepikt door de boekhandelaren, die meer Engelstalige boeken gingen neerleggen.
Dat is iets waar we bij Boekerij best veel mee bezig zijn. Ik ben nu op het punt aanbeland dat ik mensen niet per se probeer over te halen om alleen maar Nederlandstalig te lezen, maar om het Nederlands ernaast te nemen, het boek erbij te kopen. Maar het is een lastig gevecht om aan te gaan, want het groeit zo hard.

Linited edition van Boekerij, eigen foto

Klopt. Ik was gisteren toevallig in een boekhandel in Leuven en iedere keer liggen er meer Engelstalige YA-boeken. Met Nederlandstalige fantasy en sciencefiction voor volwassenen gaat het dan weer helemaal de andere kant op. In de boekhandel die ik gisteren bezocht, was het zelfs zo dat sinds mijn vorige bezoek, een paar maanden geleden, de kast met Nederlandstalige fantasy en SF gewoon verdwenen is. Ze hebben beide genres samengevoegd met Nederlandstalige YA en Tolkien naast Holly Black gezet. Daar stond ik toch even van te kijken. Bij naburige tafels vol Engelstalige boeken waren twee keer twee meisjes die met hun smartphone in de hand boeken stonden uit te kiezen. Jullie limited editions kenden ze, maar verder waren ze er oprecht van overtuigd dat er geen fantasyboeken in het Nederlands uitkwamen.
Dat argument hoor ik ook heel vaak. Misschien moeten boekhandels Engelstalig en Nederlandstalig voortaan naast elkaar neerleggen, zodat je als lezer gewoon kunt zien: O, dit is de Nederlandse vertaling en dit is het Engelstalige boek. En dan kunnen ze gewoon zelf kiezen wat ze willen. Vaak weten lezers namelijk niet dat het überhaupt vertaald is.

Voor mijn gevoel is het ook een heel prijsgevoelig publiek en Engelstalige boeken zijn nu eenmaal goedkoper. Bij onze limited editions letten we er dus heel erg op dat we de boeken niet te duur maken.

Los daarvan heb ik echt het idee dat je een verhaal in je moedertaal gewoon beter tot je neemt. We zijn met z’n allen natuurlijk veel taliger geworden in het Engels, en een heel groot deel van de lezers heeft het idee dat ze het boek beter snappen omdat ze het lezen in de originele taal, maar als ze dan nadien de Nederlandse vertaling lezen, blijkt dat ze soms toch (grote) delen hebben gemist.

Dezelfde feedback heb ik het afgelopen jaar meermaals van docenten gekregen. Zij geven ook aan dat jongeren die met Engeltalige boeken in de klas opduiken, niet noodzakelijk de jongeren zijn die hoge punten behalen voor Engels.
Aan een kant is het natuurlijk goed, door Engels te lezen kan je je Engelse taalvaardigheid oefenen. Als ik echter naar mezelf kijk: ik lees heel veel Engelstalig voor mijn werk, en ook privé wel eens als het boek niet in het Nederlands beschikbaar is, maar als ik afdwaal dan denk ik: ik heb dit eigenlijk helemaal niet meegekregen. Of je leest over bepaalde woorden heen, dat je denkt: nou dat snap ik niet, ook goed, ik lees gewoon verder.

Tot slot: welke titels hebben jullie in de nabije toekomst nog op de planning staan? Kan je alvast een tipje van de sluier oprichten?
Ik kan alleen de titels van de zomeraanbieding opsommen, ben ik bang. De rest blijft nog even geheim. Maar voor de zomer is het alvast:
De gestolen erfgenaam van Holly Black, het eerste deel van een nieuwe duologie die verdergaat in de Elfhame-serie.
De kleuren van schaduw, de verzamelaarseditie van V.E. Schwab.
Stad van geesten van dezelfde auteur, dat is weer zo’n geval als de YA-serie van Holly Black, Schwab schrijft eigenlijk fantasy voor alle leeftijden en dit boek kan zeker door hen gelezen worden, maar Stad van geesten is tegelijkertijd bijna een middlegrade book (een jeugdboek, red.) Het is heel leuk en avontuurlijk, dus daar heb ik ook heel veel zin in.
– De collectorseditie van De donkere kroon van Sarah J. Maas wordt echt heel erg mooi!
– De limited edition van The Witcher.
De avonturen van Amina al-Sirafi van Chakraborty. Ik hou sowieso van boeken over piraten en over de zee en deze editie wordt bij ons heel mooi geïllustreerd, dus ook hier kijk ik erg naar uit.

Bedankt voor het interview!

 

© 2020 – 2024 Fantasize & Isabelle Plomteux

You cannot copy content of this page