web analytics
maandag, februari 6

Fantasize Special – Rol van de vrouw: Liefst met grote borsten – Waarom ongelijkheid in high fantasy de verkeerde rol bevestigt

door Ninja Paap-Luijten

Laat ik maar meteen iets bekennen: ik heb een hekel aan boeken waarin mannen en vrouwen niet gelijkwaardig zijn. Als ik een boek lees en de vrouwen zijn vooral hoeren, bevallige minnaressen of eigenaressen van smerige kroegen (vaak omdat manlief dood is), dan is de kans erg groot dat ik dat boek opzij gooi. Kom nou toch. In welke eeuw leven we!

Het oude normaal
Toen ik begon met schrijven, dacht ik weinig na over de diepere betekenis of impact van mijn verhalen. Ik zat op de middelbare school en rommelde maar wat aan. Zo beginnen de meeste auteurs. Naarmate ik serieuzer aan de slag ging met mijn schrijfwerk, begon ik me steeds meer te ergeren aan de hardnekkige stereotypes die ‘mijn’ genre (high fantasy) leken te domineren. Een van die stereotypes is hoe de vrouw vaak wordt neergezet: een figuur met grote tieten, die slechts half worden bedekt door een jurk (liefst met korset); als ze getrouwd is, is de kerel de baas, en alleen uitzonderingen dragen zo af en toe een broek. De sterke vrouw in een verhaal is bijna altijd een of andere (al dan niet gestoorde) koningin. Daar zat ik dan met mijn prille werk. Deed ik het fout? Hoorde dat nou echt zo in fantasy? Dat kon mij dan een worst wezen – daar ging ik niet in mee.
Gelukkig ben ik dwars.
Toen ik mijn eigen weg wat meer vond en begon te zoeken naar leuke fantasy om te lezen, iets wat een beetje leek op wat ik probeerde te doen, heb ik met boeken gegooid. Letterlijk. Pure frustratie om wat mij vanaf de pagina’s toeschreeuwde. Grote tieten, korsetten en mannen zijn de baas. Uiteindelijk besloot ik mezelf niet meer zo te kwellen en ben ik jarenlang gewoon lekker gaan lezen wat ik wel leuk vond (zo ongeveer alles eigenlijk, maar vooral thrillers) en ik schreef wat ik wilde schrijven. Aan het ‘normaal’ in het high-fantasy genre had ik een broertje dood.

Intussen zijn we een aantal jaren verder. Tegenwoordig hebben we glasvezelinternet en talloze boekensites en -groepen, waardoor het makkelijker is om ‘andere’ boeken te zoeken dan de ‘standaardwerken’, ik lees weer gewoon fantasy en godzijdank zie ik ook dat er verhalen opduiken waarin de stereotiepe rollenpatronen niet worden bevestigd. Helaas zie ik echter ook nog steeds verhalen opduiken waarin dat wel het geval is. En daar vind ik iets van.

Waar ik niet bij stilstond toen ik net begon met schrijven, daar ben ik me nu terdege van bewust: als auteur heb je macht. Een verhaal kan hoop geven, nieuwe inzichten, troost bieden of rollen bevestigen. Een verhaal kan een jongvolwassene moed geven of een oudere een glimlach bezorgen. Dat is de macht die een auteur heeft. Als je daar als auteur niet bij stilstaat, dan mag je van mij je pen neerleggen. In elk geval tot het moment is gekomen dat je dat besef wel hebt.

© Lilartsy via Pexels

Verandering begint in je verbeelding
In een van mijn (nog niet gepubliceerde) manuscripten heb ik een zin opgeschreven die ik hier wil aanhalen: verandering begint in je verbeelding. Dat is deels een open deur. Als je immers iets nieuws wil ontwerpen, bedenken of maken, dan moet dat ‘nieuwe’ altijd eerst worden bedacht. Tegelijk is het niet helemaal een open deur, want waarom schrijven we dan nog steeds over prehistorisch aandoende rollenpatronen? En, belangrijker: kan verbeelding ook worden ingezet om een verandering te bewerkstelligen? Of andersom: kan verbeelding ook worden gebruikt om vastgeroeste patronen te bevestigen en zo in stand te houden?

Laat ik het heel simpel stellen: door te blijven schrijven over vrouwen als achtergesteld of ‘minder’ dan mannen, hou je het beeld in stand dat zoiets normaal zou zijn.

Ik word er soms echt kribbig van als ik zoiets weer in een boek tegenkom. Waarom kiest een auteur daarvoor? Er gaat zo’n mythe rond dat high fantasy zich afspeelt in een ‘middeleeuwse’ samenleving. Dat zou een of andere ongeschreven wet zijn. Waarom in godsnaam? Waarom niet een oud-Griekse samenleving? Een samenleving in de toekomst op een andere planeet? Een wat-dan-ook? Ja, als je denkt dat high fantasy in een middeleeuwse maatschappij ‘moet’ spelen, dan zit je al snel aan de jurken en bazige mannen vast, dat begrijp ik ook. Althans, als je uitgaat van het clichébeeld van de middeleeuwen… Maar high fantasy hoeft helemaal niet gelijkgesteld te worden aan een middeleeuwse (westerse) maatschappij. Ik herhaal: high fantasy hoeft niet op de middeleeuwse westerse samenleving gebaseerd te zijn!

Ik schrijf over mannen en vrouwen die elkaar respecteren. Natuurlijk, ook in mijn verhalen duikt weleens een bekrompen vrouwenhater op, maar dat is niet de normale gang van zaken. Sterker nog, in de verhalen die ik schrijf rondom de Koninklijke Garde (verhalen die zich afspelen in een highfantasywereld) is de gelijkheid tussen mannen en vrouwen normaler dan in onze echte wereld. Ik schrijf namelijk over hoe ik de dingen graag voor me zie. En ik zie niet graag voor me hoe vrouwen als het minderwaardige geslacht worden beschouwd.
Door het in mijn verhalen normaal te maken dat vrouwen en mannen gelijk zijn, bevestig ik het beeld dat die gelijkheid normaal is. Of ik nu ook mijn hoofdpersonen ga omtoveren tot vrouwen? Nee. Ik schrijf nog steeds graag over de mannen die in mijn verhalen spelen. Dat zijn er meer dan de vrouwen. Maar de vrouwen die in mijn verhalen opduiken, dragen alleen een jurk als ze daar zin in hebben (niet omdat het moet), kiezen of ze kinderen willen of niet (hebben dus geen kinderen ‘omdat het hoort’) en kunnen zelf een huis kopen. Oók als ze getrouwd zijn. In Fréyutan, het land dat ik heb bedacht in de verhaalwereld van de Koninklijke Garde, is die gelijkheid opgenomen in de grondwet die meer dan 500 jaar oud is. Ter herinnering: in Nederland is het pas sinds 1957 zo dat een getrouwde vrouw als handelingsbekwaam wordt gezien. Vóór 1957 waren getrouwde vrouwen in ons ‘moderne, niet middeleeuwse’ land nog handelingsonbekwaam en konden ze dus niet zonder echtgenoot een huis kopen. Dus nee. Een highfantasyverhaal hoeft geen middeleeuwse samenleving te weerspiegelen, zo’n verhaal kan zelfs verder gaan waar we in onze huidige maatschappij stoppen. Pas aan naar believen.

En laten we alsjeblieft toch eens een keer ophouden met die rondborstige hoerenmadammen en de jeugdige meiden in jurken die vechten tegen de paternalistische maatschappij, liefst terwijl er liefde voor een jongen ontluikt. Nee! Schei uit. Die verhalen zijn er al meer dan genoeg. Stop met de aloude rollenbevestiging. Verander wat als normaal wordt gezien. Gebruik de macht die je hebt als auteur.

 

© 2020 – 2023 Fantasize & Ninja Paap – Luijten

You cannot copy content of this page