web analytics
zondag, mei 22

Special Tweestrijd: Bespreking – The Machinist

Door Zadok Samson

Toen bij Fantasize het thema Tweestrijd werd vastgelegd, wist ik welke film er echt voor besproken moest worden: The Machinist. Deze nachtmerriethriller is geregisseerd door Brad Anderson (The Vanishing) en trok destijds de aandacht dankzij Christian Bales (The Dark Night) verregaande toewijding aan zijn rol. Bale besloot de aanwijzing in het script, waarin hoofdpersoon Trevor Reznik werd beschreven als “skeletal”, letterlijk op te vatten: hij vermagerde zo sterk dat hij er als wandelend skelet bij liep. Dat maakt van Trevor een soms erg ongemakkelijke verschijning, het is nodig om het ijzersterke verhaal over schuld tot leven te wekken.

Trevor is werkzaam in een fabriek (als “machinist” moet hij een machine aansturen) en worstelt met een extreem geval van slapeloosheid. Al een jaar heeft hij geen goede nachtrust gehad. Waarom? Hij heeft geen idee. Soms zit hij te knikkebollen, om dan snel wakker te schrikken. Het is net of Trevor onbewust de slaap als vijand beschouwt, die hij ten koste van alles moet ontwijken. Op een dag ontmoet hij de vreemde Ivan (John Sharian). Ivan is nieuw in de fabriek en heeft een mismaakte hand waar nog maar twee vingers aanzitten. Als Ivan Trevor tijdens het werk afleidt, resulteert dit in een ongeluk. Trevor is ervan overtuigd dat hij er ingeluisd wordt. Hij raakt verstrikt in paranoïde wanen en vervreemdt zich steeds meer van zijn omgeving. De enige persoon in wie hij blijft vertrouwen is de zorgzame Marie (Aitana Sánchez-Giijón), die hij kent van een koffiebar waar hij elke nacht een kopje zwarte koffie drinkt.

The Machinist is een donkere puzzel die zich afspeelt in een schemerwereld. Als je al zo lang niet meer slaapt, wat is dan echt? Dan zijn er nog opvallende, surrealistische scènes en details die zich pas achteraf laten doorgronden. Trevor wordt steeds de linkerkant op gestuurd. Ivans twee overgebleven vingers doen sterk denken aan het duivelsgebaar. De klok blijft hangen op een bepaalde tijd. Iemand breekt in in Trevors woning om raadselachtige post-its achter te laten. Op die post-its wordt Galgje gespeeld, elke dag krijgt Trevor een nieuwe letter. Als hij met het zoontje van Marie een ritje in het spookhuis maakt, komen zij terecht in een bizarre trip die Trevor op de één of andere manier vertrouwd voorkomt. Zo ontstaat er een wereld in The Machinist waarin de lijn tussen realiteit en donkere fantasie angstwekkend dun is.

De tweestrijd in The Machinist heeft alles te maken met de reden dat Trevor in deze bijna psychotische toestand is gegleden: ooit reed hij per ongeluk een jongetje dood. Na het ongeluk vluchtte hij weg en probeerde uit alle macht zijn gruweldaad te vergeten. Maar de doodslag weigert hem los te laten. Ook al heeft hij de herinnering in het donkerste hoekje van zijn geheugen geduwd, het blijft hem achtervolgen. Met alle gevolgen van dien. Afgezien van het slaaptekort is Trevor geobsedeerd met bleekmiddel bezig, dat hij gebruikt om alles schoon te maken. Alsof hij de sporen van een plaats delict wil wissen. De letters die op de post-its worden geschreven verwijzen naar mogelijke personages. Maar ook naar een woord dat Trevor liever niet ziet: “murderer”. Wie die letters achterlaat? Iemand die het al zolang zonder slaap moet doen, doet gekke dingen. Zoals voor eigen rechter spelen. De vraag is: wil Trevor voor altijd in zijn eigen schimmenwereld ronddolen, of komt er een moment waarop hij alsnog de schuld durft te omarmen? De film is in principe een zoektocht naar het antwoord op die vraag.

Anderson neemt met lange shots wel zijn tijd om het verhaal te vertellen, toch gaat het nooit slepen. Dat is ook te danken aan Bale, die Trevor overtuigend als verscheurd personage neerzet, laat zien wat het ultieme schuldgevoel met een mens kan doen: het heeft letterlijk zijn geest en lichaam weggevreten. Ondanks zijn fragiele verschijning schemert Bales beruchte temperament nog door, torst hij met het grootste gemak het verhaal over schuld en boete op zijn benige schouders.

Het knappe van The Machinist is dat Trevor nooit als puur slecht wordt bestempeld. Als je weet waarom hij de slaap een jaar lang ontweek, kun je niets anders dan sympathie voor hem hebben. Hij heeft zichzelf al behoorlijk afgestraft met de gekmakende insomnia.

 

© 2020 – 2022 Fantasize & Zadok Samson