Over de fantastische niche, een gemeenschap die graag oogst en de waarde van onafhankelijke platforms.

Door Karen van den Andel

Ik loop inmiddels heel wat jaren mee in de fantastische wereld. Sinds 2016 bouw ik aan Fantasize. Tussen 2017-2019 heb ik de verantwoordelijkheid voor het platform en de redactie volledig op me genomen. Ik heb gezien hoeveel er mogelijk is wanneer mensen, ideeën en organisaties met elkaar in contact komen. Maar ook hoe moeilijk het is om zo’n omgeving in stand te houden.

En daar wringt het. Jullie kennen mij inmiddels goed genoeg om te weten dat als er ergens iets wringt, ik dat naar buiten breng. Knuppel, hoenderhok? Ongemakkelijke mening? Soit. Zolang er maar een goed gesprek ontstaat.

Ik wil het hebben over de fantastische niche als gemeenschap. Of beter gezegd: over de vraag hoeveel gemeenschap er werkelijk schuilgaat achter dat woord.

De Goldilocks Zone

Ik gebruik hier de term Goldilocks Zone voor wat Fantasize binnen de fantastische niche kan betekenen: een omgeving waarin mensen, ideeën en initiatieven kunnen groeien. FZ is meer dan een magazine of website. Het biedt ruimte aan verdieping, onderzoek, kennis, zichtbaarheid en talentontwikkeling. Het brengt schrijvers, uitgevers, evenementen, organisaties en lezers met elkaar in contact.

Dat is infrastructuur. En infrastructuur heeft waarde, ook wanneer die waarde niet rechtstreeks op een factuur staat.

In 2018 en 2019 vertelden twee zakelijke experts mij onafhankelijk van elkaar dat ik met Fantasize goud in handen had. Ze zagen het netwerk, de gespecialiseerde positie, de expertise en het verbindende vermogen. Alleen bleek dat ‘goud’ lastig te verzilveren. Er was veel belangstelling voor samenwerking, zolang daar voor de andere partij geen of nauwelijks financiële verplichtingen tegenover stonden. Evenementen wilden bijvoorbeeld graag fotoreportages, maar betaalden niet vanzelfsprekend voor het werk of het gebruik van de foto’s.

Iedereen wil graag een partner, zolang die partner vooral zelf investeert.

Gratis bestaat niet

Ik heb bewust gekozen voor een onafhankelijk en toegankelijk platform. Geen investeerders die rendement of invloed verwachten, geen paywall en geen verplichte bezoekersaccounts. Privacy, toegankelijkheid en redactionele onafhankelijkheid zijn voor mij principiële keuzes.

Maar gratis toegang betekent niet dat het werk gratis is. Redactie, onderzoek, fotografie, techniek, hosting en organisatie ontstaan niet vanzelf. Toch wordt gratis beschikbaar stellen al snel verward met gratis kunnen leveren.

Dat zie je ook bij uitgevers. Auteurs wordt steeds vaker gevraagd financieel bij te dragen aan de publicatie van hun boek. Daar kunnen reële productiekosten tegenover staan, maar als de auteur een aanzienlijk deel van het financiële risico draagt, mag die ook transparantie en een eerlijke verdeling van de opbrengsten verwachten.

Bij Fantasize heb ik daarom altijd een grens getrokken: auteurs betalen niet om gepubliceerd te worden. We selecteren op kwaliteit en inhoud, niet op financiële draagkracht. Professioneel redactiewerk is uiteraard niet gratis. Wanneer FZ wordt gevraagd om de eindredactie van een boek te verzorgen, hanteren we daarvoor een vast tarief. Alleen blijkt dat in de praktijk nogal eens ’tig euro te veel’.

Dus de auteur moet betalen om gepubliceerd te worden, maar de redactie moet vooral goedkoop zijn?

Wie waarde creëert, moet niet automatisch degene zijn die de rekening krijgt.

Wie profiteert, draagt ook verantwoordelijkheid

Een platform als Fantasize biedt mensen ruimte om ervaring op te doen, werk te publiceren, kennis te ontwikkelen en contacten op te bouwen. Mensen groeien en gaan vervolgens hun eigen weg. Dat is hun goed recht, want niemand is eigendom van een redactie of organisatie en niemand hoeft levenslang loyaal te blijven.

Echter ontstaat ontwikkeling niet in een vacuüm. Er wordt geïnvesteerd in tijd, begeleiding, vertrouwen, kennis en toegang tot een netwerk. Dat geldt ook wanneer andere organisaties actief mensen aantrekken die hun ervaring bij een ander hebben opgedaan. Er is een verschil tussen iemand die zelfstandig een volgende stap zet en organisaties die profiteren van de investering die elders in die ontwikkeling is gedaan.

Dat hoeft geen probleem te zijn, maar mag wel aanleiding zijn om over wederkerigheid na te denken. Een bijdrage aan talentontwikkeling, een vergoeding voor werving of een andere vorm van samenwerking is geen eigendomsclaim. Het is erkenning van de investering die eraan voorafging.

En daar zit voor mij een groter probleem. De fantastische niche bestaat uit talloze clubjes, eilandjes en eigen belangen. Dat hoeft niet verkeerd te zijn. Maar als iedereen vooral zijn eigen netwerk onderhoudt en ondertussen profiteert van de verbindingen, kennis en voorzieningen die anderen creëren, wat blijft er dan over van het gezamenlijke belang?

Sociale contacten, felicitaties en foto’s van evenementen zijn geen vervanging voor daadwerkelijke solidariteit.

Wie onderhoudt de voedingsbodem?

Ik heb Fantasize altijd als meer gezien dan een magazine. Het is een omgeving waarin mensen en initiatieven kunnen groeien en verbindingen ontstaan die de hele fantastische niche vooruit kunnen helpen.

Maar een Goldilocks Zone is geen onuitputtelijke bron. Een voedingsbodem die voortdurend wordt leeggehaald zonder dat iemand haar onderhoudt, raakt uitgeput.

Een open deur betekent niet dat het gebouw zichzelf onderhoudt. Onafhankelijkheid is een keuze, maar mag geen synoniem worden voor financiële zelfopoffering.

Ik verwacht niet dat iedereen zich bij Fantasize aansluit of zijn eigen belangen opgeeft. Ik verwacht wel dat we eerlijk kijken naar de waarde die we van elkaar ontvangen en naar de verantwoordelijkheid die daarbij hoort.

Wie profiteert van de Goldilocks Zone, heeft er ook belang bij dat zij blijft bestaan. Maar de échte vraag is: als je profiteert, wat ben je dan bereid daarvoor terug te geven?

Willen we werkelijk een gemeenschap zijn, of vinden we het vooral prettig om in een omgeving te leven waarin anderen het gemeenschappelijke werk voor ons doen?

Een gemeenschap die alleen wil oogsten, heeft uiteindelijk niets meer om te oogsten.