Door Gerard van den Akker.
Met toestemming overgenomen van Quodari, kopjes toegevoegd door redactie.

In de wereld van de verhalen heb je verschillende genres, zoals fantasy en sciencefiction. Deze genres omvatten echter een heel breed scala aan verhalen. Een groots epos als In de ban van de Ring van J.R.R Tolkien valt net zoals een humoristische parodie als De kleur van toverij van Terry Pratchett onder hetzelfde genre: fantasy. Om toch een onderscheid tussen dit soort verschillende verhalen binnen een genre te maken, zijn er verschillende subgenres. Over een van die wil ik het vandaag hebben.

Nieuw sciencefiction-subgenre
Binnen de sciencefiction is de afgelopen jaren een subgenre genaamd ‘Humanity, Fuck Yeah’, vaak afgekort naar ‘HFY’, ontstaan. Natuurlijk waren er wel al eerder boeken en korte verhalen geschreven die binnen dit subgenre passen: het is puur dat er nu een naam is voor dat type verhalen, net zoals je af en toe leest over hoe honderden (of soms meer dan duizend) jaar oude verhalen ‘het eerste sciencefictionverhaal’ of ‘een heel vroeg geschreven fantasyverhaal’ zijn. Ze werden toentertijd niet onder die genres geschaard, maar nu dus wel.
Wat zijn HFY-verhalen?
Doorgaans zijn dit verhalen waarin mensen een eigenschap hebben waardoor ze uitzonderlijk (ten goede of kwade) zijn in vergelijking met anderen: een eigenschap die voor ons doodnormaal is, maar bijzonder in de ogen van andere wezens. Dit kunnen buitenaardse wezens zijn, maar kunnen ook je doorsnee fantasyrassen zijn. Het idee achter de naam van dit subgenre is dat je tijdens of na het lezen het gevoel hebt dat mensen eigenlijk wel heel gaaf zijn. Denk bijvoorbeeld aan het moment in de sciencefictionfilm Independence Day waarop de buitenaardse wezens die de Aarde aanvallen verslagen worden. Het is ons mensen toch gelukt om ondanks alles de overwinning te behalen. Dát gevoel van trotse verwondering zou je uit je stoel moeten doen opspringen en ‘Humanity, Fuck Yeah!’ uit doen roepen.

Nu is het erg makkelijk om te denken dat dit idee alleen maar tot militaristische verhalen, al dan niet met een fascistische ondertoon, leidt. Ik heb mensen die op dit subgenre neerkijken, dit horen zeggen. Natuurlijk zijn er dit soort verhalen en settingen. Denk aan hoe de mensheid wordt neergezet in het Warhammer 40k-universum. Of denk aan Robert Heinleins Starship Troopers. Dat is echter net zoiets als zeggen dat alle rechthoeken vierkanten zijn, of dat alle runderen koeien zijn. Ja, vierkanten zijn rechthoeken, en ja, koeien zijn runderen, maar andersom geldt dat niet. Een stier is toch echt een rund, maar geen koe, om maar een voorbeeld te noemen. Net zoals elk ander (sub)genre heb je hele verschillende soorten verhalen, en het gevoel van dat de mensheid toch wel heel gaaf is, hoeft niet gebaseerd te zijn op militaire vaardigheden. Het kan over een heel scala aan dingen gaan: van evolutionaire eigenschappen of morele standpunten, tot culturele uitingen; het hangt er net vanaf wat de auteur wilt benadrukken.

Angstige buitenaardsen
Jaren geleden las ik het korte verhaal We made a mistake (post/audio). Dit introduceerde mij tot dit subgenre. Het is een sciencefictionverhaal waar buitenaardse wezens de wrede oorlogen van de mensheid van een afstand zien, en bang worden wanneer we grote technologische sprongen voorwaarts maken. Daarom besluiten ze een soort raket met bijna de lichtsnelheid naar de Aarde te sturen. Bij inslag zal die onze planeet, en daarmee ons, vernietigen. Wanneer die raket echter onderweg is, zien ze dat we onze geschillen bijleggen, en een soort paradijs op Aarde weten te maken. De raket is helaas niet meer te stoppen. Het verhaal eindigt met dat er toch mensen zijn die de vernietiging van de Aarde overleven (doordat ze bijvoorbeeld op Mars verbleven): de laag van vreedzame beschaving verdwijnt, en ze zweren wraak op de buitenaardse wezens die onze thuiswereld hadden vernietigd en de mensheid bijna hadden uitgeroeid. Zelfs nu je de clou weet, blijft het nog steeds de moeite waard om dit Engelstalige verhaal te lezen of luisteren.

Het belangrijkste punt van dit verhaal is niet dat mensen goed zijn in oorlogvoeren, of dat we ons onderscheiden door wraak of geweld: het draait er juist om dat we over onze eigen schaduw heen kunnen stappen, en ondanks die neigingen tot geweld toch een betere, vreedzame wereld kunnen maken. Deze laag wordt echter ruw door de buitenaardse wezens weggeslagen, iets waarvan ze zelf ook beseffen dat dit een grote fout is. Wanneer je oppervlakkig naar dit verhaal kijkt, zou je kunnen denken dat het HFY-aspect hem in de wraak aan het einde zit. Voor mij zit het hem echter eerder in het verhaal, in hoe de mensheid juist laat zien dat ze beter zijn dan hun biologische neigingen en een morele en culturele stap richting vrede zetten. Omdat de buitenaardsen dit niet deden, maar geleid werden door hun initiële angst, maakt dat de mensen in dit geval ‘beter’.

Biologisch superieur
Er zijn diverse verhalen binnen het genre waar een bepaalde biologische eigenschap mensen bijzonder maakt. Dit kan zijn dat in een universum waar vooral herbivoren, of juist carnivoren, het lukt om een interstellaire beschaving op te bouwen, mensen als omnivoren eruit springen. Of dat we – doordat we een goed uithoudingsvermogen hebben en hitte uit ons lichaam af kunnen voeren door te zweten – juist een uniek soort jagers zijn en daardoor ongekende prestaties kunnen leveren. Een leuk voorbeeld hiervan is het verhaal The Human Race (deel 1 post/audio, deel 2 post/audio, deel 3 post/audio). Hier doet een ambassadeur van de mensheid mee met een soort buitenaardse renwedstrijd. Met opzet komt hij meer dan een uur te laat, waarna hij toch de eerste plek weet te pakken. Dat hij zou winnen, stond al vrij vroeg in het verhaal vast. Daar draait het in dit verhaal niet om. De reacties van de buitenaardsen en de humoristische schrijfstijl maken het juist dat het leuk om te lezen of naar te luisteren is.

Er zijn diverse variaties op de zogenaamde biologische ‘superioriteit’ van mensen. Zo zijn er veel verhalen waar er vanuit wordt gegaan dat de Aarde, in vergelijking met andere werelden waar intelligente wezens evolueerden en een beschaving stichtten, een relatief hoge zwaartekracht heeft, waardoor mensen relatief sterk zijn. Of dat ons afweersysteem een stuk beter is. Of dat er een andere eigenschap is die ons uniek in het universum maakt. Sommige verhalen zijn opgesteld als colleges, zoals in het verhaal What the hell is wrong with human digestive systems?, waar juist maagzuur ons uniek maakt.

Een concept dat best wel vaak in dit soort verhalen voorkomt, is dat de Aarde een zogenaamde ‘deathworld’ is: een wereld waar alles en iedereen je probeert te doden. Er zijn vulkaanuitbarstingen, tsunami’s en gigantische stormen, maar ook grote roofdieren als tijgers en haaien, en kleine bacteriën en virussen die je ernstig ziek kunnen maken. Wij zijn het wel gewend, maar in veel van dit soort verhalen wordt er vanuit gegaan dat dit unieke eigenschappen van de Aarde zijn. Dit kan een interessant of leuk verhaal opleveren, zoals in het verhaal Kill a Human? How hard can it be? (post/audio) naar voren wordt gebracht, waar een buitenaardse sluipmoordenaar probeert een mens op de meest creatieve manieren te doden, maar daar telkens in faalt.

Het soort verhalen dat er binnen dit subgenre wordt geschreven is heel divers. Zo zijn er ook horrorverhalen, zoals Primordial Fears (post/audio), waarin een buitenaardse criminele bende de diepste angsten van verschillende andere buitenaardse wezens uit de leden van dat ras haalt om kooigevechten te houden. Tot ze de diepste angst van mensen naar voren halen. Maar het kunnen ook fantasyverhalen zijn, zoals The Right Demon for the Job (post/audio), waarin een mens wordt opgeroepen door een fantasyras, die mensen als demonen zien, om in hun middeleeuwse oorlog met magie te vechten.

Conclusie
Zoals je kunt zien, zijn er hele diverse soorten verhalen binnen dit subgenre. Uiteraard is niet elk verhaal even goed. Dat heb je binnen elk genre waar veel wordt geschreven. Toch zitten er diverse pareltjes tussen, die de lezer aan het denken zetten. De verhalen uit dit subgenre vormen voor mij persoonlijk een soort ‘guilty pleasure’. Waar de een stiekem smult van chicklits en de ander elke week uit blijft kijken naar Donald Duck, vind ik het best wel leuk om verhalen in dit genre te lezen of te luisteren. Er zijn op YouTube diverse kanalen te vinden waar mensen dit soort verhalen voorlezen, en daarmee eigenlijk kleine audioverhalen of audioboeken maken.

Verhalen die ik in dit artikel noem:

In de ban van de ring van J.R.R Tolkien
De kleur van toverij van Terry Pratchett
Independence Day (film uit 1996)
Starship Troopers van Robert Heinlein
We made a mistake, post en audio, voorgelezen door NetNarrator
The Human Race van Sacamato (deel 1 post/audio, deel 2 post/audio, deel 3 post/audio, audio voorgelezen door NFY)
What the hell is wrong with human digestive systems? van Theoriginalol
Kill a Human? How hard can it be? van ethenhunt65, post en audio voorgelezen door NetNarrator.
Primordial Fears van Going_over_that_clif, post en audio voorgelezen door NetNarrator.
The Right Demon for the Job van slightlyassholic, post en audio voorgelezen door Agro Squirrel Narrates.

Over de auteur:
Gerard van den Akker (1982) is geboren en getogen Amsterdammer. Tegenwoordig is hij het bekendst in het Nederlandstalige fantastische genre als jurylid: op dit moment voor Waterloper, maar hiervoor heeft hij ook voor alle negen de edities van Fantastels gejureerd. Een tijd lang is hij eindredacteur van het online magazine ‘Blind’ geweest, en heeft een tijdje als freelance redacteur gewerkt, maar is sindsdien naar de IT afgezwaaid. Ook heeft hij diverse korte verhalen geschreven en gepubliceerd in binnen- en buitenland, en heeft hij aan diverse schrijfwedstrijden meegedaan, waar hij van laatste tot eerste eindigde.